Abstrakt

Z wielu listów i dokumentów wynika, że Fryderyk Chopin przejawiał głębokie zainteresowanie muzyką na instrumenty klawiszowe Jana Sebastiana Bacha. Posiadał zapewne kilka egzemplarzy Das Wohltemperierte Klavier, znał na pamięć preludia i fugi oraz wykorzystywał je w swojej praktyce pedagogicznej. podobno miał ze sobą bachowski zbiór, gdy przystąpił do komponowania swoich preludiów. Na pierwszy rzut oka preludia Bacha i Chopina wykazują więcej różnic niż podobieństw. Celem niniejszego artykułu jest sprawdzenie, czy i w jaki sposób bachowski cykl wpłynął na powstanie zbioru 24 Preludiów Chopina, szczególnie w zakresie proporcji i struktury kompozycji.
Technika proporcjonalnego paralelizmu, widoczna we wszystkich utworach Bacha drukowanych za jego życia oraz w jego autografachczystopisach, prowadzi do pytań o jej źródła i sposób rozpowszechniania. w niedawno przeprowadzonych badaniach udało mi się wykazać, że chociaż wielu poprzedników Bacha, w tym Pachelbel i Kuhnau, czasami wykorzystywało tę technikę, to częściej można ją odnaleźć w kompozycjach synów Bacha wydanych drukiem – Carla Philippa Emanuela Bacha i Johanna Christopha Friedricha Bacha – oraz jego uczniów, m.in. Johanna Ludwiga Krebsa i Johanna Philippa Kirnbergera.
Paralelizm proporcjonalny to technika obiektywna, mierzalna liczbą taktów, służąca do tworzenia w kompozycji lub cyklu kompozycji warstw symetrii według proporcji 1:1 albo innej. natomiast struktura kompozycyjna – jako że z rozmysłem wybrana przez twórcę – nie jest ani obiektywna, ani filozoficznie neutralna. W luterańskich traktatach muzycznych z czasów Bacha omawiane są sposoby, w jakie
liczbowe proporcje przypisywane konsonansom, zaczerpnięte z wyobrażeń o harmonii wszechświata, nabrały etycznego i teologicznego znaczenia w połączeniu z estetyką starożytną, według której proporcje najbardziej zbliżone do jedności (1:1 i 1:2) były
najpiękniejsze i najdoskonalsze. można zatem zrozumieć, jak ważne dla pobożnego kompozytora czasów Bacha było stosowanie w utworach schematów 1:1 i 1:2. Wydawałoby się przy tym zrozumiałe, że ta wysoce intelektualna technika później wyszła z użycia i straciła na znaczeniu.
W swoim najnowszym projekcie badam, czy i w jaki sposób owa technika porządkowania materiału muzycznego u Bacha wpłynęła na technikę kompozytorską twórców kolejnych generacji, którzy znali jego utwory i się nimi inspirowali. Jednym z nich jest Fryderyk Chopin, którego zbiór 24 Preludiów w powszechnym mniemaniu miał być rezultatem jego własnych doświadczeń wykonawczych i studiów nad preludiami i fugami Bacha. Analiza wybranych dzieł chopina pod kątem paralelizmu proporcjonalnego w powiązaniu ze zgłębianiem odpowiednich dokumentów z epoki doprowadziła już do zaskakujących rezultatów, dzięki czemu możliwe się też
okazały nowe odpowiedzi na stare pytania. Możemy zatem dziś już stwierdzić, że Chopin oparł porządek swojego cyklu na strukturze pierwszych dziesięciu preludiów z drugiego tomu das wohltemperierte klavier. przeprowadzone badania pozwoliły także odkryć w chopinowskim cyklu idealną symetrię wyższego rzędu, jednoczącą 24 Preludia w spójną całość.